Wie heeft de Sagrada Família gebouwd?

Voor het overgrote deel van de wereld heeft het antwoord op de vraag wie de Sagrada Família heeft gebouwd maar één naam: Antoni Gaudí. Zijn visionaire genie maakte van deze tempel een van de meest herkenbare bouwwerken ter wereld en zette Barcelona op de wereldkaart. Maar wist je dat Gaudí niet de eerste architect was die aan de Sagrada Família werkte?

Gaudí wijdde een groot deel van zijn leven aan de bouw van de tempel, maar na zijn dood in 1926 hebben veel architecten hun stempel gedrukt, terwijl ze tegelijk de visie van de schepper probeerden te eren. In dit artikel vertellen we je wie de Sagrada Família heeft ontworpen en wie Gaudí’s nalatenschap heeft voortgezet in meer dan 140 jaar.

Boek je rondleiding zonder wachtrij

Inhoudsopgave

• De eerste architect van de Sagrada Família
• Antoni Gaudí: de schepper van de Sagrada Família
• Domènec Sugrañes, de opvolger van Gaudí
• De architecten van de naoorlogse jaren tot de moderne tijd
• Jordi Bonet i Armengol: de architect die het interieur bouwde
• Jordi Faulí i Oller: de architect van de 21e eeuw
• Een werk van iedereen, een droom van Gaudí

De eerste architect van de Sagrada Família (1882–1883)

Het verhaal van de Sagrada Família begint in 1882, toen de diocesane architect Francisco de Paula del Villar de opdracht kreeg een expiatoire kerk te ontwerpen, gewijd aan de Heilige Familie, op initiatief van de vrome boekhandelaar Josep Maria Bocabella. Villar ontwierp een tempel in neogotische stijl, solide en sober, volgens de overheersende bouwstroming van die tijd.

Maar slechts een jaar later ontstonden er ernstige meningsverschillen met de adviserende architect van de opdrachtgever, Joan Martorell, en Villar diende zijn ontslag in. Hij had nauwelijks de fundering en het begin van de crypte voltooid. Kun je je voorstellen hoe anders het zou zijn om de Sagrada Família binnen te gaan als Gaudí het project niet had overgenomen?

Buiten de basiliek was Villar een productief architect van religieuze gebouwen in Catalonië. Tot zijn bekendste werken behoren het klooster van Montserrat, waarvan hij de gevel en verschillende ruimtes verbouwde en uitbreidde, en de kerk dels Josepets in Gràcia, Barcelona. Hij geldt als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Catalaanse neogotiek van zijn tijd.

Antoni Gaudí: de schepper van de Sagrada Família zoals we die kennen (1883–1926)

Het was dezelfde Joan Martorell, een architect met groot aanzien en mentor van Gaudí, die hem voor de functie aanbeval. En dat was een gouden zet.

Gaudí nam in 1883 niet alleen het stokje over van Villar, hij veranderde ook werkelijk alles. Op 31-jarige leeftijd kwam de jonge Catalaanse architect, al bekend van projecten als Casa Vicens, bij een onvoltooide tempel aan, en hij maakte er zijn levenslange obsessie van.

Het eerste wat hij deed, was het neogotische ontwerp van Villar radicaal herzien. Hoewel hij om budgettaire redenen de al gebouwde structuur van de crypte respecteerde, introduceerde Gaudí zijn onmiskenbare architectonische taal: organische vormen geïnspireerd op de natuur, boomachtige zuilen, hyperbolische paraboloïden en een ongekende symbolische en religieuze lading.

De Sagrada Família stond centraal in de laatste fase van Gaudí’s leven en loopbaan: hij wijdde 43 jaar aan dit project en woonde in zijn laatste jaren zelfs in de werkplaats van de tempel.

Zijn leven eindigde tragisch op 10 juni 1926, toen hij in Barcelona door een tram werd aangereden. Het werk bleef onvoltooid, maar hij liet een uitzonderlijke hoeveelheid tekeningen, gipsen maquettes en gedetailleerde uitleg na aan zijn medewerkers, in de overtuiging dat toekomstige generaties zijn visie zouden voltooien.

De Geboortegevel, de enige die Gaudí vrijwel voltooid heeft gezien, is het duidelijkste testament van zijn genie: een explosie van leven, natuur en geloof, gebeeldhouwd als een Bijbel in steen.

Het beste ticket voor de Sagrada Família

Een rondleiding is de meest complete manier om Gaudí's meesterwerk te ontdekken. Zonder wachtrij en met een professionele Engelstalige gids.

Boek je rondleiding

Domènec Sugrañes: de opvolger van Gaudí (1926–1936)

Na de dood van Gaudí was de grote vraag: wie kon zo’n werk voortzetten? Het antwoord lag bij een van zijn naaste medewerkers: Domènec Sugrañes i Gras. Sugrañes, specialist in constructieberekeningen, was al tijdens Gaudí’s leven verantwoordelijk voor het constructieve ontwerp van de tempel, en zijn band met de meester was zo hecht dat die hem tot executeur-testamentair benoemde. Toen Gaudí na het ongeluk verdween, was het Sugrañes die de zoektocht naar hem organiseerde en later zijn begrafenis.

In zijn twaalf jaar als leider van de bouw voltooide Sugrañes de Geboortegevel vrijwel helemaal en hield hij toezicht op de bouw van de klokkentorens. Zijn periode werd afgebroken door de Spaanse Burgeroorlog, die in 1936 leidde tot de brand in Gaudí’s werkplaats en de vernietiging van een onvervangbaar deel van de originele documenten. Er wordt gezegd dat Sugrañes nooit over dat verlies heen is gekomen; hij overleed twee jaar later, in 1938.

Naast de Sagrada Família werkte Sugrañes mee aan de voltooiing van Torre Bellesguard (Casa Figueras), een van de meest mysterieuze en middeleeuws aandoende werken van Gaudí, waar hij de beroemde mozaïeken van de ingang en de hal maakte. Hij bouwde ook eigen gebouwen, zoals de Torre Loperena in Salou, en werkte samen met zijn meester mee aan projecten als Casa Milà en Casa Batlló.

De architecten van de naoorlogse jaren tot de moderne tijd (1938–1985)

Na de oorlog wijdden verschillende architecten hun leven aan de wederopbouw en voortzetting van het project, met grote trouw aan de geest van Gaudí:

• Francesc de Paula Quintana i Vidal: directe leerling van Gaudí, verantwoordelijk voor de gigantische taak om de tijdens de oorlog vernietigde documentatie te reconstrueren. Onder zijn leiding werd de Geboortegevel volledig voltooid, begon in 1956 de bouw van de Lijdensgevel en werd het museum van de tempel geopend.
• Isidre Puig i Boada: leider in de jaren 50 en 60; hij voltooide de klokkentorens van de Lijdensgevel en de gevels van de zijbeuken. Hij was tot 1974 bij de bouw van de tempel betrokken.
• Lluís Bonet i Garí werd voor de periode 1971–1980 benoemd tot hoofdarchitect van de Sagrada Família. Zijn actieve betrokkenheid bij de bouw duurde echter tot 1982, toen de werkzaamheden aan het gebouw tijdelijk stillagen door hart- en vaatproblemen die hem dwongen zich terug te trekken.
• Francesc de Paula Cardoner i Blanch: medewerker van de vorigen; hij zette het werk aan de zijgevels voort en ontwierp het Museu Casa Gaudí, dé plek om het leven en werk van de architect grondig te leren kennen. Zijn periode bij de Sagrada Família was kort, van 1983 tot 1985.

Jordi Bonet i Armengol: de architect die het interieur bouwde (1985-2012)

In 1985 nam Jordi Bonet i Armengol, zoon van de vorige hoofdarchitect Lluís Bonet, de leiding van de bouw over. Hij stond aan het roer in een van de meest ingrijpende periodes in de geschiedenis van de tempel. Onder Bonet maakte de Sagrada Família een enorme sprong voorwaarts: de funderingen van alle beuken werden gelegd, de indrukwekkende gewelven en boomachtige zuilen van het interieur verrezen, de Lijdensgevel werd voltooid en het stenen woud dat nu miljoenen bezoekers versteld doet staan, kreeg vorm.

Onder zijn leiding introduceerde Bonet computerprogramma’s in het ontwerp- en bouwproces, waardoor de maquettes en tekeningen van Gaudí met ongekende precisie konden worden geïnterpreteerd. Het hoogtepunt van zijn periode kwam op 7 november 2010, toen paus Benedictus XVI de tempel wijdde tot basilica minor.

Buiten de Sagrada Família was Jordi Bonet de architect van het Auditori Pau Casals in El Vendrell, een toonaangevende zaal voor klassieke muziek in Catalonië.

Hij ontwierp ook de kerk Sant Medir in Barcelona, onderdeel van een sociaal woningbouwproject in de wijk Les Corts, en werkte aan de restauratie en uitbreiding van het klooster Sant Benet de Montserrat. Zijn loopbaan leverde hem onder meer de Premi Ciutat de Barcelona, de Creu de Sant Jordi en het Kruis in de Orde van Alfonso X el Sabio op.

Helaas overleed Bonet in juni 2022, zonder de voltooiing van de Sagrada Família mee te maken.

Jordi Faulí i Oller: de architect van de 21e eeuw (2012-heden)

Het stokje werd overgenomen door Jordi Faulí i Oller, die in 1990 bij het team was gekomen en in 2012 de volledige leiding van de bouw kreeg. Faulí behoort tot de vierde generatie architecten die het project van Gaudí hebben voortgezet, en hij heeft de historische verantwoordelijkheid om de definitieve voltooiing van de Sagrada Família op zijn naam te zetten.

Onder zijn leiding zijn de majestueuze centrale torens verrezen die Jezus Christus, de Maagd Maria en de vier evangelisten voorstellen, waardoor de basiliek het hoogste gebouw van Barcelona is geworden. Faulí heeft optimaal gebruikgemaakt van het scannen van maquettes en 3D-modellering om de wensen van Gaudí met buitengewone trouw te interpreteren en uit te voeren. Zijn proefschrift ging juist over de continuïteit en compositie van de zuilen en gewelven van de tempel.

Anders dan zijn voorgangers heeft Faulí vrijwel zijn hele loopbaan aan de tempel gewijd, en hij is op dit moment de architect die de constructie het best kent. Onder zijn leiding werd in 2021 de toren van de Maagd Maria voltooid, de meest zichtbare mijlpaal van de afgelopen jaren, en in 2026 de bekroning van de Toren van Jezus Christus.

Hoewel die laatste mijlpaal in Barcelona alle aandacht trekt, is de Sagrada Família van binnen bekijken een onvergetelijke ervaring. Je kunt kiezen uit de volgende soorten tickets:

• Ticket met audiogids: inclusief voorrangstoegang tot de basiliek en audiogids. Prijzen vanaf € 33
• Ticket met rondleiding: geniet van je bezoek met een professionele gids. Prijzen vanaf € 62
• Ticket met beklimming van de torens: inclusief voorrangstoegang met audiogids en de beklimming van de Lijdenstoren. Prijzen vanaf € 46

Een werk van iedereen, een droom van Gaudí

Zoals je ziet, heeft de vraag “wie heeft de Sagrada Família gebouwd?” geen eenduidig antwoord, en dat is precies wat haar zo bijzonder maakt. Het is het enige grote monument ter wereld dat nog steeds groeit, een levend werk, gebouwd door generaties architecten die het genie van Gaudí wisten te eren en tegelijk hun eigen visie en de technologische middelen van hun tijd inbrachten.

De architecten van de Sagrada Família, in chronologische volgorde:

• Francisco de Paula del Villar (1882–1883): ontwierp het oorspronkelijke neogotische project en begon met de bouw van de crypte.
• Antoni Gaudí (1883–1926): ontwierp de tempel volledig opnieuw en maakte er zijn meesterwerk van, met het definitieve ontwerp als nalatenschap voor toekomstige generaties.
• Domènec Sugrañes i Gras (1926–1936): voltooide na de dood van Gaudí de Geboortegevel en de eerste klokkentorens.
• Francesc de Paula Quintana i Vidal (1939–1966): reconstrueerde de in de Burgeroorlog vernietigde documentatie en begon aan de Lijdensgevel.
• Isidre Puig i Boada (1966–1974): mede-leider van de bouw; voltooide de klokkentorens van de Lijdensgevel en documenteerde de nalatenschap van Gaudí.
• Lluís Bonet i Garí (1974–1982): zette het werk aan de Lijdensgevel en de zijbeuken voort tot hij zich om gezondheidsredenen terugtrok.
• Francesc de Paula Cardoner i Blanch (1983–1985): hield de bouw in de overgangsperiode gaande en ontwierp het Museu Casa Gaudí.
• Jordi Bonet i Armengol (1985–2012): bouwde de beuken en gewelven van het interieur, introduceerde de computer in het bouwproces en zag de tempel in 2010 gewijd worden.
• Jordi Faulí i Oller (2012–heden): leidt de laatste fase van de bouw, met de oprichting van de centrale torens en de aanstaande inauguratie van de Toren van Jezus Christus.

Elk van deze architecten was een onmisbare schakel in een buitengewone keten. Een werk dat tegelijk een erfenis uit het verleden en een belofte voor de toekomst is.

Vandaag de dag is de Sagrada Família het best bezochte monument van Spanje geworden, met een recordaantal van 4,8 miljoen bezoekers in 2025. Alles wijst erop dat het record dit jaar opnieuw gebroken wordt, want in juni 2026 vindt er een ceremonie plaats onder leiding van paus Leo XIV, die samenvalt met de honderdste sterfdag van Gaudí en de inauguratie van de Toren van Jezus Christus, de hoogste van de tempel.

Klaar om het zelf te beleven? Koop je tickets voor de Sagrada Família vooraf om zeker te zijn van toegang, of boek een rondleiding om zonder wachten te genieten van een van de best bezochte monumenten ter wereld.